Alaitasuna, tristura eta garaiko historia biltzen dituen emanaldia

Emanaldi bikaina eskaini zuen joan den larunbatean Aukeran Dantza Konpainiak Villabonako Olaederra kiroldegian. 1937ko apirilaren 27a, Gernikako bonbardaketa, ezin hobeto irudikatzen duen emanaldia da "Gernika: mihise gaineko dantza". Bertako musika adierazgarriak emozioz betetzen du begiak zabal zabalik emanaldia ikusten ari den jendea. Sentimendu guztiak biltzen dira bertan. Ikus-entzuleei begiak malkoz eta azala oilo-ipurdiz bete zitzaien bonbardaketa aurreko sirena hotsak entzutean, eta are gehiago hildakoen izenak esatean. Benetan emanaldi hunkigarria da Aukeran Dantza Konpainiak eskainitakoa. Beraz, aukera izanez gero ez hutsik egin datorren emanaldira.

Erriberriko gaztelua

Denok jakin badakigu, gazteluek zein nolako papera jokatu duten gure historian zehar. Horretaz gain ere, badakigu, Euskal Herria hainbat gerraren ondorio izan dela. Nafarroa izan zena izan zelako gara gaur garena. Harira joanez, hementxe duzue Oliteko gazteluari buruz Izaskun Vazquezek eta biok egindako audio-presentazioa.

Euskarazko irratia, hizkuntza komunitateak trinkotzeko tresna

• Irratiaren izena: Txolarre irratia.


• Albistegia: Hitzak Hegan.


• Erredaktorea/hizlaria: Ainhoa Barandiaran


• Atala: komunikabideak.


• Iraupena: 1minutu.

Hedabideak etorkizunean, biharko komunikabideak eta Internet izeneko jardunaldiak ospatu dira Gasteizko Artiumen; guztiak ere Arabako Foru Aldundiaren babesarekin. Jardunaldi hauetan, tokian tokiko informazioa zabaltzeko orduan irratiak duen garrantzia nabarmendu dute. Bertan, Euskal Irratietako Jose Luis Aizpuru, Bilbo Hiria Irratiko Xabier Monasterio eta Euskalerria Irratiko Mikel Bujanda izan dira hizlari. Iritzi desberdinak izan arren, guztiek goraipatu duten tokiko informazioaren garrantzia. Aipatutako eztabaidaz gain, arratsaldeko bostetan hainbat esparrutako pertsonak bildu dira Artiumen; Irratigintza Internet aroan izeneko World Kafean parte hartzeko. Bertan uhinak errege diren bitartean frekuentzien banaketa hobeto arautu beharko litzatekeela nabarmendu zuten.

Korrontzi eta Oinkari; apustu bikaina!

Korrontzi eta Oinkariren arteko proiektuak aurrera dirau eta emaitza paregabeak jasotzen ari da. Joan den asteburuan Bartzelonako "EH sona" festibalean izan dira. Bertan, taldeak bere folk doinuak jotzeaz gain, oinkari dantza taldearen ordezkaritzan joan ziren lau dantzari paregabek alaitu zuten giroa. Bertako giro bero hartan hainbat ikusleren entzumenak kitzika zitzakeen Bustuntzuri eta Joxek Andreari doinu gozoekin amaitu zuten emanaldia. Taldekideek adierazi dutenez, esperientzia zoragarria bizitzen ari dira bi talde hauek eta proiektu hau egiteaz oso harro daudela esan dute. Hurrengo emanaldia abenduaren 4an eskainiko dute Berrizko (Bizkaia) kultura-etxean. Beraz, ez galdu aukera hau eta gozatu bi talde hauen iaiotasunaz.

Beskoitzeko Heskuarari buruzko liburuaren aurkezpena

Irratiaren izena: Txolarre irratia
Albisteagia: hitzak hegan saioa
Erredaktorea: Ainhoa Barandiaran
Atala: Komunikabideak
Iraupena: 18 segundo

Henri Duhau idazleak "Hasian hasi" liburua argitaratu du. Egileak Beskoitze herriko euskalkiaren gaurko ahoskera, deklinabidea eta aditza aztertzen ditu bere lanean. Liburuaren aurkezpena urriaren 16an izango da goizeko 11etan Beskoitzeko herriko etxean, egilea bera izango delarik hizlari.

Prentsa albiste, irrati albiste bihurtua

Irratiaren izena: Txolarre irratia

Albisteagia: hitzak hegan saioa

Erredaktorea: Ainhoa Barandiaran

Atala: Komunikabideak

Iraupena: 20 segundo

Hamar pertsona zauritu dira Holandan leherkari baten ondorioz

Istripua futbol partida batean gertatu da, Ajax eta Feyenoorden arteko partidan hain zuzen. 18 eta 19 urteko bi hintxa holandarrek leherkari bat jarri dute hamar pertsona zaurituz. Futbol estadioan zeuden 300 polizi eta gainerako seguritate neurriek ezin izan zuten erasoa saihestu.

Egindako kalteen ordain gisa, epaimahaiak hamar hilabeteko kartzela zigorra ezarri die. Eta horretaz gain, erasotzaileetako batek, Pacal Van de Meer gazteak zehazki, zauritutako hamarri indemnizazioa eman beharko die.

Hitzaldi interesgarriak

Sorkuntza eta tradizioa aztergai Ortzadarren jardunaldietan

Sorkuntza eta tradizioaren arteko harremana aztergai izango da Iruñeko Ortzadar Euskal Folklore Taldeak antolatutako bere XXV. jardunaldietan. Ostegunean eta ostiralean izango dira hitzaldiak Erraldoien txokoa izenekoak. Ohiko hitzaldiez gain dantza sorkuntzarako laborategia ere antolatu dute aurtengoan.

25 urtez antolatu ditu Iruñeko Ortzadar Euskal Folklore Taldeak Folklore jardunaldiak. Aurtengoan sorkuntzaren eta tradizioaren harremana izango dute aztergai, ostegun eta ostiral honetarako (azaroak 19 eta 20) antolatutako hitzaldietan. Hona hemen eguneroko egitaraua:

Azaroak 19, osteguna, 19:30etan
Descalzos 72. aretoan

Hainbat aditu izango dira bertan hizlari sorkuntza dantza tradizionalean izango delarik gaia. Hizlariak ondorengoak izango dira:

• Oier Araolaza, antropologo eta dantzaria: anakronikoak, jubilatuak, modistak eta bestelako joko errekreatiboak.
• Pedro Romeo. Dantzaria: Cuatro experiencias personales en la formación de coreografías.
• Jean Claude Iruretagoiena. Dantzaria eta koreografoa: Experiencia de creación durante 20 años desde la dantza tradicional vasca.

Azaroak 20, ostirala, 19:30etan
Descalzos 72. aretoa

• Jon Maia. Dantzaria eta Kukai Dantza Konpainiako zuzendaria: Kukai, zortzi urteko jauzia.
• Antton Luku. Lizeoko irakaslea eta idazlea: Gure dantzan sinesten dugu?

Lehen esan bezala, hitzaldiekin batera dantza sorkuntzarako laborategia ere antolatu du Ortzadar taldeak, Peio Otaño dantza irakasle, koreografo eta musikariaren eskutik. Joan den larunbatean (azaroak 14) izan zuten lehen saioa eta datorren den larunbatean (azaroak 21) egingo dute bigarren eta azkena.

Agenda

Oinkari dantza taldea Ataunen


OINKARI 5 kopia
Cargado originalmente por ainhoabarandi

Oinkari dantza taldeak azaroaren 15ean "Aspaldikotik" izeneko emanaldia eskainiko du Ataungo (Gipuzkoa) zineman. Aspaldikotik emanaldia Juan Kruz Igerabidek espreski taldearentzat sortutako ipuinean oinarritua dago. Ipuina sorgin euskaldun batengan oinarritzen da eta euskal dantzak ditu ardatz. Ipuinari ahotsa jarri diona, berriz, Iñaki Beraetxe izan da. Emanaldia gehienbat euskal dantzetan oinarritzen bada ere, tartean Edu Muruamendiaraz koreografoak egindako dantza batzuk ikus daitezke, hala nola, Bok spok, Amaia ezpata dantza, paso a dos...

Ikusgarria da emanaldia, batez ere argi diseinuagatik eta zuzeneko musikagatik. Beraz, aukera izanez gero... aprobetxatu: azaroaren 15ean Ataungo zineman arratsaldeko 18:00etan.


Oinkari, Alurr eta Udaberri dantza taldeak Villabonan
"Bai Euskal Herriari" talde ekimenak azaroaren 28rako dantza erakustaldia prestatu du Amasa-Villabonan. Bertan tolosaldea eskualdeko hiru dantza taldek hartuko dute parte, Alurr, Oinkari eta Udaberri dantza taldeek hain zuzen. Bertan, dantza tradizionalak ikusteaz gain, Edu Muruamendiarazek eta Aiert Beobidek sortutako koreografiak ikusteko aukera izango da.

Aurkezlerik gustukoena

Asier Odriozola eta Maddalen Iriarte
Cargado originalmente por ainhoabarandi

Jada klasiko bihurtu dira bi aurkezle hauek, Maddalen Iriarte eta Asier Odriozola, ETBn. Denok jakin badakigu izugarrizko esperientzia dutela eta oso aurkezele onak direla. Hala ere, badirudi gaur egungo gizarte honetan, euskaraz ondo hitz egiteagatik edo euskaltzale izateagatik pekatari zarela, ez baita justua bikote honi gertatu zaiona. Hala ere, soka luzea dakar honek eta ez naiz hor sartuko.

Hori alde batera utzita, Asier Odriozolaren hitz jario eta euskara egokia aipatu nahiko nituzke. Izan ere, komunikatzaile onak, ahots egokia izateaz gain, hizkuntza goitik behera menperatu beharra dauka eta Odriozolak horretan ez du inongo arazorik. Hala ere, nire ustez, geihenetan ahotsari garrantzia gehiegi ematen zaio. Ahotsaz gain, espresioak eta entonazioak ere izugarrizko papera jokatzen baitute komunikatzaileon zeresanean.

Aipatutako ezaugarri hauek guztiak kontuan hartuta, aurkezele nahiz esatari on asko dagoela aipatu nahi nuke. Hala nola, euskadi irratian aritzen diren, Joxe Juan Ugalde, Igotz Alkorta, Unai Urreaga, Ander Altuna... asko dira aipatu beharrekoak. Bustitzearren, eta nire aurkezlerik gustukoena zein den esaterako garaian, telebistara joko nuke, eta Asier Odriozola dela esango nuke.

Momentu honetan nire burua zein komunikabide eta zein arlotan kokatzea zaila egiten zait. Irratian lanean ibili naiz eta oso gustura gainera. Hala ere, telebistarako egokiagoa naizela uste dut. Auskalo, azken finean hori denborak esango du eta hala hobe gainera!

Estreinaldiak

Aukeran dantza konpainiak dantza ikuskizun berria estreinatuko du

Pintzel ukitu hunkigarriak

'Gernika, mihise gaineko dantza' estreinatuko du Aukeran konpainiak etzi, Gernikan
Zuria, beltza, gorria. Pintzel ukituak dira, argi eta dantzari jokoa agertokiaren gainean. Mihise zuria, Pablo Picassorena, eta dantza, pintzela gidatzen duen sentimendua. 1937ko bonbardaketa oroimenean, margolan ezaguna da ikuskizunaren bizkarrezurra. Sarraskian hildakoen testigantza da Gernika, mihise gaineko dantza, gernikarrentzat kontatua; bai, behintzat, estreinuan, etzi, Lizeo Antzokian. «Hasieran beldur ginen», azaldu du Edu Muruamendiaraz Aukera Dantza taldearen eta lanaren zuzendariak, «baina gogotsu gaude Gernikan dantza egiteko. Bertako jendeak bizi izan zuen bonbardaketa, eta lana gustatuko zaiela uste dugu».

Zuzendaria hunkitu egiten da ikuskizunari buruz hitz egitean, eta behin eta berriz eskertzen die dantzariei hainbeste sentimendu jorratzen dituen lanean eginiko ahalegina. «Ez dakit zenbat aldiz ikusi dudan, eta oraindik ere oilo ipurdia jartzen zait», onartu du. «Bonbardaketan hildakoek kontatzen dute historia; aurretik zer egiten zuten eta abar. Gero bonbardaketa dator, eta Gernika berriz ere nola jaio zen ondoren. Munduan herria hobekien islatzen duen ikurra Picassoren koadroa da, eta horregatik erabili dugu. Era berean, Euskal Herritik kanpo lana mugitzeko irudi ezaguna iruditu zaigu».

Oholtza gaineko hamar dantzariak Aukeran konpainiakoak dira -Muruamendiarazek ez du dantza egiten-, eta gidoia eta eszena gaineko zuzendaritza Garbi Losadarenak eta Jose Antonio Vitoriarenak dira. Lanak 14 sekuentzia ditu, eta hilerrian hasten da; lo dauden hildakoak euren historia kontatzen hasiko dira, eta, bonbardaketa gerturatu ahala, gora egiten du. «Unerik hunkigarriena hildakoen zerrenda errezitatzen dugunean da; ehundik gora izen ikasi ditugu. Etzi, ikusleren batek sendiko baten izena entzuten badu, ziur zirrara sumatuko duela. Sorozabalen hileta martxa ere erabili dugu, eta beste une garrantzitsuetako bat da».

Izenburua, baina, Picassoren margolanetik datorkio, eta estetikaz aparte nabari da. Zuzendariak koadroko bost irudi hartu ditu, eta dantzariek irudikatu egiten dituzte oholtzan, oihal elastikoen laguntzaz. «Dagoeneko buruz dakigu koadroa, irudi guztiak eta esanahiak. Historiari buelta eman nahi genion, eta margolana iruditu zitzaigun herriaren berpizkundearen eredurik onena, munduan ezagun egin baitu».

Konpainiak ohiko erregistroa ere aldatu du lan honetan. Muruamendiarazen irudiko, dantza tradizional eta garaikidearen nahasketan, konpainiaren aurreko hiru lanetan baino pisu gehiago du tradizionalak, eta bukaerak ere beste kutsu bat duela uste du. «Aukeran zarete, eta beti bezala amaiera alaia izango duzue esaten du jendeak. Bada hori aldatu egin dugu, eta jendea harritu egiten du. Erregistroa aldatu dugu, baina, ikusi dutenek esan digutenez -ekainean estreinuaren aurreko bat egin zuten Donostiako antzerki azokan-, jendea berdin hunkitzen da». Muruamendiarazek, gainera, ikuskizuna Euskal Herritik atera nahi luke, «lanak berak eskatzen duelako, eta aproposa da horretarako». Artean, baina, Villabonan oholtzaratuko dute bigarrenez, abenduan.

Informazio gehiago: www.aukeran.com

Iturria: Dantzan.com

Historia

Euskal dantzak

Euskal Dantzak euskal kultura eta folklorearen osagai garrantzitsuak dira. Herri, eskualde edo lurralde batetik bestera dantzak aldatu egiten dira, baita esanahia eta dantza egiteko modua ere (jantziak, partaideak...). Dantza batzuk oso zaharrak dira, ia betidanik egin dira Euskal Herrian, baina badaude antzinako dantzen bertsio eraberrituak ere.
Euskal dantzak hain fenomeno aberatsak direnez, zaila da sailkapenen bat egitea. Ikertzaile bakoitzak bere eredua dauka; horrela, Juan Antonio Urbeltzek aldagai morfologiko eta koreografikoak aintzat hartuta sailkatu ditu, Jose Antonio Quijerak formaren araberako sailkapena egin zuen eta Julio Caro Barojak denboran izandako bilakaeraren araberakoa.
Dantza tipologiei dagokienez, hiru eratakoak daudela esan genezake:

• Erromeria edo plazetako dantzak. Herrietako jai eta erromerietan egiten dira, eta nahi duen guztiak parte hartzen du. Gaur egun dantza taldeek egiten dute gehienbat, baina zenbait tokitan (landa guneetan bereziki) dantza irekiak izaten jarraitzen dute.

• Ezpata dantzak. Europako antzerako beste dantzen ezaugarri beretsuak dituzte. Ohorezko dantzak izan ohi dira, egun bereziak gogoratzeko egiten dira gehienetan.

• Festa amaierako dantzak. Ziklo baten amaiera eta ondorengo baten hasiera antzezten dute. Adibidez, inauterietan jaia eta parranda girotik garizumako garaira pasatzea gogorarazten dute.

Dantza ezagun batzuk

Bizkaian

• Kaxarranka
  Lekeition San Pedro egunean (ekainaren 29an) egiten da dantza hau. Arrantzaleen kofradiako morroiak beste arrantzale batzuek lepo gainean hartzen duten kaxa baten gainean egiten du dantza. Alkandora eta praka zuriak, faja gorria, lepoko gorria jazten ditu eta eskuan txistera beltz bat eta San Pedroren giltzak bordatuta dituen bandera eramaten ditu. Dantzak lau zati ditu: Herriari agurra, fandangoa, arin-arina eta azken agurra.

• Xemeingo ezpata dantza eta Mahai ganekoa
  Markina-Xemeingo Arretxinaga auzoan irailaren 29an (San Migel eguna) dantza berezi hauek egiten dira. Eguerdiko mezaren ostean, ezpata dantza egiten da; tradizioaren arabera ongiaren eta gaizkiaren arteko borroka adierazten du. Izan ere, San Migel goiaingeruak Satanasen aurka eduki zuen borroka islatzen du.
  Gauerdian, Mahai ganeko dantza egiten da. Dantza hau Mendexan ere egiten da, abuztuaren 1ean. Mahai baten gainean dantza egiten dute dantzariek, Horra hor goiko abesten den bitartean.

• Dantzari dantza
  Durangaldeko dantza da jatorriz, txistu eta danbolinaren doinuak jarraituz egiten da. Zortzi atal ditu: Zortzinangoa, Banangoa, Binangoa, Launangoa, Ezpata jokoa (txikia eta handia), makil jokoa, ikurrin dantza eta txotxongiloa.

Iturria: wikipedia